2011 – ՀԱՅ ՄԱՆՈՒԿԻ ՏԱՐԻ

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան
Թեմակալ Առաջնորդներուն,
Հոգեւոր Դասուն,
Ազգային Իշխանութեանց, եւ
մեր ժողովուրդի զաւակներուն

Հայրապետական օրհնութեամբ, քրիստոնէական ջերմ սիրով ու ազգային վառ ապրումներով կ՚ող­ջունենք ձեզ։ Բացուող նոր տարուան սեմին, ձեզի կը մաղթենք եր­ջանկութեամբ, առողջութեամբ, յաջողու­թեամբ եւ աստ­­­­ուածային բարիքներով լեցուն տարի մը։

Ինչպէս ծանօթ է ձեզի, ինը տարիներ առաջ Մեր սկսած գեղեցիկ աւանդութեան համաձայն, իւրաքան­չիւր տարուան սկիզբը, մեր ժողովուրդի զաւակները կը հրաւիրենք իրենց մտածողութեան առանցքը ու իրենց գործին սեւեռակէտը դարձնելու սրբազան արժէք մը, կենսական խնդիր մը կամ կարեւոր դէպք մը՝ մեր հա­ւա­քական կեանքին ու մտահոգու­թիւն­ներուն հետ ամի­ջա­կան աղերս ունեցող։

Անցնող տարիներուն, երբ ընտանիքը, հայ դպրո­ցը, կրօնական ու հայեցի դաստիարակութիւնը հաւա­քական խորհրդածութեան նիւթ դարձուցինք՝ շեշ­տելով անոնց ունեցած առանցքա­յին տե­ղը մեր քրիս­տո­նէական ու ազգային կեանքին մէջ, բնակա­նաբար հպան­ցիկ կերպով նա՛եւ անդրադար­ձանք հայ մանու­կին՝ անոր նկատմամբ մեր ունեցած մտահո­գու­թեան ու նախանձախնդրութեան։ Արդարեւ, անհատի մը կեան­քին մէջ մանկութիւնը նկա­րա­գիր կերտող ու ապագայ կեանքին ընթացքը ճշդող ճա­կատագրական հանգրուան մըն է։ Արդ, մանուկին ու մանկու­թեան ունեցած կեն­սա­կան կարեւորութիւնը նկատի ունե­նալով, ներ­կայ Հայրապետական Գի­րով 2011 տա­րին կը հռչակենք

“ՀԱՅ ՄԱՆՈՒԿԻ ՏԱՐԻ”

Հայ մանուկին նկատմամբ մեր անհատական թէ հա­ւաքական պատասխանատուութեան մասին Մեր հայ­րա­կան թելադրութիւնները կատարելէ առաջ, եկէք, սի­րելի հայորդիներ, նախ ընդհանուր ակնարկով մը տես­նենք մանուկին ներկայութիւնը Աստուածա­շուն­չին մէջ. եւ յետոյ ամփոփ գծերով պարզենք մանուկին նկատ­մամբ ներկայ ընկերութեան մօտե­ցումը։

Ա.
Մանուկը՝
Աստուածաշունչին ու
եկեղեցւոյ կեանքին մէջ

Աստուածաշունչը աստուածային յայտնութեան աղ­բիւր է։ Հետեւաբար, ան քրիստոնէական հաւատքի հիմքն է եւ եկեղեցւոյ կեանքին ու առաքե­լութեան սիր­տը։ Քրիստոնէական կեանքին առնչուած ոեւէ արժէք կամ մտածողութիւն, դէպք կամ երեւոյթ պէտք է ար­ժեւորուի Աստուածաշունչի լոյսին տակ։ Արդ, երբ կը խօսինք մանուկի մասին, անհրաժեշտ է որ նախ դառ­նանք Աստուածաշունչին, ուր յաճախակի ա­ռիթ­ներով յիշուած է մանուկը։ Երբ Աստուած ստեղծեց Ադա­մը եւ Եւան, անոնց պարտաւորութիւն տուաւ բազ­մա­նալու։ Այս ձեւով յառաջացաւ ընտանիք եւ զաւակ-ծնողք փոխ-յարաբերութիւն։ Այս մասին Հին Կտակարա­նին մէջ կը հանդիպինք բազմաթիւ ակնար­կութիւն­ներու. այս­­պէս՝Թոռները ծերերուն պսակն են. եւ որ­դինե­րուն պարծանքը իրենց հայրերն են  (Առակ. 17.6)։ Այլ տեղ մը կը կարդանք թէ ԱստուածՀայրե­րուն սիրտը պիտի վերադարձնէ դէպի որդիները, եւ որդիներուն սիրտը՝ դէպի հայրերը (Մաղ. 4.6)։ Հին Կտակարանին մէջ մանուկներու դաստ­իա­րակու­թիւնը կը նկատուի կարեւոր. Կրթէ՛ մանու­կը իր ճամ­բան սկսած ատեն, որպէսզի իր ծերու­թեան ատեն անկէ չխոտորի (Առակ. 22.6)։ Որբե­րու հոգա­ծութիւնը եւս յատուկ կարեւորութեամբ կը յիշուի Հին Կտակարա­նին մէջ.Ո՛չ մէկ այրի կամ որբ տառա­պեցուցէք  (Ելից 22.22)։

Նոր Կտակարանին մէջ մանուկներու նկատմամբ ցու­­ցաբերուած ուշադրութիւնը նոր շեշտ կը ստանայ։ Աստուծոյ Որդին, որպէս մանուկ կը ծնի Բեթղեհէմի մսուրին մէջ։ Մանուկ Յիսուսի ուղղուած խոր յար­գանքն ու երկիւղածութիւնը՝ մոգերէն սկսեալ մինչեւ Սիմէոն ծերունին, յատկանշական երեւոյթ մըն է։ Քրիստոս, իր երկրաւոր առաքելութեան ըն­թացքին, ո՛չ միայն բազ­մաթիւ անգամներ մօտեցաւ մանուկներուն եւ իր ա­ռակ­ներուն մէջ յաճախ յիշեց զանոնք, այլ կարեւորութեամբ շեշտեց Աստուծոյ ունեցած յատուկ սէրը մանուկներուն նկատմամբ։ Աստուծոյ Որդին մանուկները նկա­տեց պար­զութեան ու խոնարհու­թեան խորհրդա­նիշ.Ով որ իր անձը այս մանուկին պէս կը խո­նար­հեցնէ՝ անի­­կա է մեծը երկնքի արքայութեան մէջ (Մատթ. 18.4)։ Քրիստոս նաեւ մանուկներուն ու­նե­ցած անմեղու­թիւնը նկատեց երկնքի արքայութիւն մուտքին նախա­պայ­ման. Ձգե­ցէք որ մանուկները ինծի գան. ար­գելք մի՛ ըլլաք անոնց, որովհետեւ այդպիսի­նե­րուն է երկնքի արքայութիւնը (Մատթ. 19.14)։ Այլ առիթով ան յիշե­ցուց՝ Եթէ դարձի չգաք եւ մա­նուկ­ներու պէս չըլլաք, երկնքի թագաւորու­թիւնը բնաւ պիտի չմտնէք(Մատթ. 18.3)։ Քրիստոս այն­քան կա­րեւորեց մանուկին տեղը ընկերութեան կեան­քին մէջ, որ նոյնիսկ ժողովուրդին դիմաց մանուկ մը գրկելով ըսաւ՝Ով որ այսպիսի փոքրիկ մը իմ անունովս ըն­դունի զիս ընդունած կ՚ըլլայ  (Մարկ. 9.36-37)։

Քրիստոսի առաքեալները շարունակեցին նո՛յն հո­գածութիւնը ցուցաբերել մանուկին նկատմամբ, միշտ յիշեցնելով ծնողներուն՝ Մի՛ զայրացնէք ձեր զա­ւա­կ­­նե­րը, որպէսզի չյուսալքուին (Կողոս. 3.21)։ Քրիս­տոսի առաքելութիւնը շարունակելու կոչուած եկե­ղե­ցին, իր հայրապետներուն թէ տիեզերական ժողով­ներուն, ուսուցումներուն թէ հաստատած կանոննե­րուն ճամբով առանցքային կարեւորութիւն տուաւ մանուկին, եւ յատ­կա­պէս՝ անոր կրօնա-բարոյական դաստիարա­կու­թեան։ Պատմութեան ընթացքին, բոլոր եկեղեցի­ները իրենց մտածողութեան ու մտահոգու­թեան, դաս­տիարակու­թեան ու աւետարանչութեան մէջ առաջնա­հերթ տեղ վե­րապահեցին մանուկին, զինք նկա­­տելով եկեղեցւոյ հիմքը եւ ընկերութեան շարունա­կա­կանու­թիւնը ապա­հովող ու ապագան երաշխաւորող հիմնա­կան տարրը։

Հայ եկեղեցւոյ կեանքէն ներս եւս հայ մանուկը միշտ գրաւեց կարեւոր տեղ։ Մեր եկեղեցւոյ ցուցա­բերած բարձ­րագոյն աստիճանի հոգածութիւնը մա­նուկ­ներուն նկատմամբ իր գործնական արտայայ­տու­թիւնը ունեցաւ յատկապէս ընկերային ծառայու­թեան եւ դաստիարա­կու­թեան ճամբով։

Բ.
Մանուկը՝
ներկայ ընկերութեան կեանքին մէջ

Ներկայ աշխարհի ամենէն հրատապ խնդիրներէն մէ­կը մանո՛ւկն է։ Աստուծոյ ստեղծագործութեան ամե­նէն փխրուն արարածը, մանուկը ան­միջականօրէն են­թա­կայ է պատերազմներու յառաջա­ցուցած վնասնե­րուն, կենսոլորտային ու բնական չա­րիք­ներուն, ընկե­րա­յին ու ֆիզիքական ախտերուն եւ ընկերութեան կեան­քին մէջ յառաջացող բարոյական մո­լութիւն­ներուն ու անոնց հետեւանքներուն։ Կատար­ուած հարցախոյզնե­րուն համաձայն, մահացող մանուկ­ներու թիւը սկսած է զգալի աճ արձանագրել՝ հա­կառակ ընկերային, բժշկա­կան ու տնտեսական մար­զերէն ներս կատարուած հսկայ յառաջդիմու­թեան։ Արդարեւ, աշխար­հի բոլոր կող­մերը աղքատութեան եւ հիւանդութիւն­ներու հետե­ւան­քով միլիոնաւոր մա­նուկ­ներ կը տառա­պին. համա­ճա­րակ­ներուն պատճա­ռաւ միլիո­նաւոր մա­նուկներ կը մա­հանան. ընկերա­բարոյական չա­­րիքներու հետեւան­քով միլիոնաւոր մանուկներ կ՚որ­բա­նան ու կը դառնան փո­ղոց­ներու բնակիչ։

Միւս կողմէն՝ կազմակերպուած կերպով ու համաշ­խար­հային մաշտապով տեղի ունեցող մանուկներու շա­­­հա­­գործումը՝ գիշերային զբօսավայրերու մէջ եւ կամ պա­­տերազմի դաշտին վրայ, մանուկներու առե­ւանգումը եւ կամ վնասաբեր նպատակներու օգ­տագործումը, փաս­­­տօ­րէն, մա­նուկը վերածած է ապօրէն ու ապաբարոյ առեւ­տուրի առարկայի։ Եւ դժբախտաբար նման երե­ւոյթ­ներ կը շա­րունակուին ու աւելի՛ կը տարածուին՝ հա­կառակ պե­տու­թիւններու խիստ հե­տա­պնդումներուն։

Արդարեւ, մանուկներու դէմ կատարուող բռնա­րարք­­ները եւ անոնց նկատմամբ բարոյական իմաս­տով ան­վայել մօտեցման փորձերը, լայն տեղ կը գտնեն մի­ջազ­գային մամուլին գլխաւոր լուրերու շարքին։ Իսկ նման արարքներու մէջ յերիւրածոյ հնարքներով ան­հատ­ներ ու կառոյցներ ներառելու եւ իրաւական մի­ջոց­ներու դի­մե­լով հսկայ գումարներ ապահովելու կամ հան­գա­մանք­ներ վարկաբեկելու ճիգերը սկսած են դառ­նալ սովորա­կան։ Այսպէս, ան­զէն, անգիտակից ու ան­մեղ մանուկը այսօր դարձած է իրեն նկատմամբ հոգա­ծութիւն ու պաշտպանութիւն ցոյց տալու կոչուած իր շրջապատին գերին ու շահա­գործումին թիրախը։ Արդ, կրնաք երե­ւակայել խեղճ մանուկներուն ահաւոր տա­ռա­պանքը ու անձկո­ւթիւնը։ Ահա թէ ինչու կրօններ, պե­տութիւններ ու կազմակեպութիւններ ա­ռաջ­նահերթ կա­րեւորութիւն սկսած են տալ մանուկին, իրենց պիւտճէ­նե­րուն կարե­ւոր բաժինը տրամադրելով մանուկներուն առնչուած ծրագիրներուն։

Այս շրջագծէն ներս, կ՚արժէ յիշել Միացեալ Ազգե­րու Կազմակերպութեան հաստատած մանուկներու յատուկ բաժանմունքը՝ UNICEF անունով ծանօթ։ Արդարեւ, Միաց­եալ Ազգերու Կազմակերպութեան այս կառոյցին նպատակն է օգտակար հանդիսանալ մանուկներուն՝ գործնական նախաձեռնութիւններու դիմելով, ինչպէս նաեւ մանուկներուն հետ աղերս ունեցող ծրագիրներուն ու աշխատանքներուն նիւ­թա­պէս օժանդակելով։ Եւ որ­պէսզի յիշեալ կառոյցին աշխատանքը դառնայ աւելի կազմակերպ ու հետե­ւողական, ինչպէս նաեւ պետու­թիւն­ներու մասնակ­ցութիւնը աւելի գործօն ու մանուկ­ներու նկատմամբ անոնց ունեցած յանձնառութիւնը աւելի հաստատ, 1989-ին, Միացեալ Ազգերու Կազմա­կերպութիւնը միջազգային համագումար մը կազմակեր­պեց, ուր միաձայնութեամբ հռչակուեցաւ Մանուկնե­րու Իրա­ւունք­ներու Ուխտը։

Յիշեալ Ուխտին նպատակն է՝ ա) մանուկներու իրա­ւունքը պաշտպանել. բ) մանուկներու կարիքները հոգալ. գ) մանուկներու աճման ու զարգացման լայն կարելիու­թիւններ ստեղծել։ Այս հիմնական նպատակ­ներու լոյ­սին տակ, նոյն Ուխտին մէջ նաեւ կը յիշուի թէ անհրա­ժեշտ է ամէն ճիգ ի գործ դնել որպէսզի մանուկները ա­ռողջ ապրին, վնասաբեր երեւոյթներու ենթակայ չդառ­­նան, շահագործումներէ հեռու մնան, խտրականու­թեան զոհ չդառնան, անոնց արժանա­պատուութիւնը մնայ բարձր, եւ առաւելագոյն չափով մասնակից դառ­նան ընկերա-մշակութային կեանքին։

UNICEF-ի կեդրոնը կը գտնուի Նիւ Եորք, ՄԱԿ-ի կեդրոնատեղիին մէջ։ Անոր լայնածաւալ գործունէու­թեան զանազան երեսներուն առնչուած մասնագիտա­կան կեդրոններ կը գործեն Զուիցերիոյ, Տանիմար­քայի, Պելճիքայի, Իտալիոյ եւ Ճափոնի մէջ, եւ բազմաթիւ գրասենեակներ՝ 190 երկիրներու մէջ։

Ներկայ ընկերութեան մէջ մանուկին տրուած յա­տուկ կարեւորութեան եւ այդ ուղղութեամբ կատար­ուող բազ­մատեսակ աշխատանքներուն մէջ պակսողը կրօնա- բարոյական դաստիարակութիւնն է, ինչ որ Մենք կը նկատենք հիմնական՝ մանուկին առողջ կազմաւորման ու անոր նկարագրի կերտման համար։

Գ.
Հայ
մանուկին կրօնաբարոյական դաստիարակութեան
հրամայական անհրաժեշտութիւնը

Անցնող տարիներուն, Մեր պատգամներուն ու հրա­տարակութիւներուն մէջ երբ անդրադարձանք հայ ըն­տանիքին, հայ դպրոցին ու հայ եկեղեցւոյ կեանքին ու առաքելութեան, ընգծեցինք հայ մանու­կին քրիս­տոնէա­կան ու հայեցի դաստիարակութեան հրամայա­կանը։ Ար­դարեւ, մեր համայնական կեանքի այս երեք նուիրա­կան միջավայրերուն մէջ է որ տեղի կ՚ունենայ վաղուան քրիստոնեային ու հայ մարդուն կրօնական ու հայեցի կազմաւորումը։ Այլ խօսքով՝ այս երեք հոգեմտաւոր քու­րաներուն մէջ է որ կը թրծուի հայ մանուկը մեր հոգեւոր, բարոյական ու ազգային ար­ժէքներով ու աւանդութիւն­ներով։ Հոս կ՚արժէ առանձ­նա­բար անդրադառնալ ըն­տա­նիքին, դպրոցին ու եկե­ղեցւոյ ճշդորոշիչ դերին.-

1) Անցեալին, երբ քննարկումի ու արժեւորումի նիւթ դարձուցինք ընտանիքը, ըսինք թէ՝ հայ մանուկը իր աչքերը աշխարհին կը բանայ հայ ընտանիքէն ներս, ուր իր ֆիզիքական աճման կ՚ընկերանայ նա՛եւ իր հոգե- բարոյականր աճումը։ Ըսինք նաեւ, թէ՝ հայ ծնողքը հայ մանուկի հոգեկերտումին ու հայակեր­տու­մին առաջի՛ն ու մնայուն դաստիարակն է։ Այսպէ՛ս եղած է միշտ մեզի համար հայ ընտանիքը՝ իր կեան­քով, միջավայրով ու կո­չումով։ Ահա թէ ինչու հայ ըն­տանիքը, մեր ժողովուրդին համար որոշ իմաստով՝ եկեղեցի է, դպրոց է ու նաեւ հայրենիք։ Գիտակից հայուն հիմքը հայ ընտանիքին մէջ կը դրուի, ար­մատները հայ ընտանիքին մէջ կը նետուին։ Հետեւա­բար կրնաք երեւակայել թէ որքա՜ն ճակա­տագ­րական է դերը ըն­տանիքին մանուկի կրթութեան մէջ։

Արդ, ինչպիսի՞ նկարագիր կրնայ ունենալ վաղ­ուան հա­յը՝ երբ հայ ընտանիքէն ներս օտար ու օտարացնող ներկայութիւն գոյութիւն ունի. երբ հայ ընտանիքը հե­ռու է հայ ընտանիք կոչուելու հոգեւոր թէ ազգային սրբութիւններէն ու արժէքներէն. երբ ընկերա-բարո­յա­կան ախտեր սկսած են թափանցել հայ ընտանիքէն ներս. երբ հայ ընտանիքը անտարբեր է մեր ըմբռնում­ներուն ու աւանդութիւններուն նկատ­մամբ։ Արդարեւ, հայ ծնողքը իր զաւակը դասագրքով չէ որ պիտի դաս­տիարակէ, այլ՝ ընտանիքին նուիրա­կան միջավայրէն ճա­ռագայթող արժէքներով ու առա­քինու­թիւն­ներով։ Հայ ծնողքը իր զաւակը ծե­ծով ու պատիժով չէ որ պիտի կրթէ, այլ՝ անոր տուած ծնո­ղական սիրով ու հոգածու­թեամբ։ Հայ ծնողքը սոսկ ֆիզիքական սնունդի հայթայ­թումով չէ որ պիտի կազ­մաւորէ իր զաւակը, այլ՝ հոգե­ւոր ու բարո­յական ճշմար­տութիւններէն ու արժէքներէն եկող կեն­սատու սնուն­դով։

Այսպէ՛ս եղած են մեր ծնողները ու դարձած մեր բարձր յարգանքին ու խոր երկիւղածութեան առար­կան։ Կեանքի ամե­նէն դժուար պայմաններուն մէջ իսկ, զա­ւակ­ներու դաստիարակութիւնը իրենց համար եղած է ամէն բանէ առաջ ու վեր։ Կը սպասենք որ նո՛յնը ըլլան նաեւ մեր ներկայ ծնողները։ Մեզի հա­մար ընդունելի չէ նիւ­թական կարելիութիւններէն շփացած ու աշխարհիկ հաճոյքներէն յղփացած ծնողներու անտարբեր ու ան­հոգ վերաբերումը իրենց զաւակներուն նկատմամբ։ Ար­դարեւ, խորապէս կ՚ընդվզինք՝ երբ կը տեսնենք ու կը լսենք, որ իր մօր գիրկը սնանելու կոչուած մանուկը օտար սպասու­հիներու խնամքին ենթակայ դարձած է. երբ կը տեսնենք ու կը լսենք, որ իր կեանքի ամենէն զգայուն տարիներուն մէջ գտնուող մանուկը մա­նուկնե­րու խնամակալ տիկիններու կը յանձնուի, որ­պէսզի մայ­րեր չզրկուին իրենց զուարթ պահերէն։ Այսօր փաստօ­րէն մանուկին հետ աւելի ժամանակ կ՚անցնէ սպա­սուհին՝ քան մայրը։ Ու տակաւին, ընդունելի չէ որ հայ ժողովուրդի հարազատ ծնունդ մանուկը օտար անունով հայ եկեղեցւոյ մկրտութեան աւազանը մտնէ, օտար դպրոց յաճախէ՝ ենթակայ դառնալով իր ճշմա­րիտ ար­մատներէն ու հարազատ միջավայրէն զինք հեռացնող քայլերու։

Մեր ընտանիքներէն ներս հետզհետէ թափանցող այս կենցաղակերպը սկսած է ապականել հայ ընտա­նիքին կրօնաբոյր ու հայադրոշմ մթնոլորտը եւ խա­թարել մանուկին կազմաւորման ընթացքը։ Կարելի չէ անտարբեր մնալ մեր ազգային ըմբռնումներուն խոտոր համեմատող եւ հետզհետէ տարածուող այս յոռի երե­ւոյթ­ներուն դիմաց։ Նման միջավայրի մը մէջ իր ման­կութիւնը ապրած հայը իր չափահասութեան վստահա­բար պիտի ընդվզի, նման պայմաններու մէջ իր կազմա­ւորումը ստացած ըլլալուն համար։ Եւ ո՞վ է յանցաւորը. միայն ու միայն ծնողքը։ Արդարեւ, մեր ազգի ապա­գային կերտման մէջ ծնողքը առանց­քային դեր ունի։ Ան կրնայ վերոնշեալ միջոցներուն դի­մելով իր զաւակը հե­ռացնել իր ազգէն. եւ դժբախ­տա­բար, կան նման ծնող­ներ։ Ծնողք մը նաեւ կրնայ մեծ ծառայութիւն մա­տու­ցանել հայ ժողովուրդին՝ բազ­մաթիւ զաւակներու ծնունդ տալով ու զանոնք հայօ­րէն կրթե­լով։ Մեր խոր փափաքն է, որ նման ծնողներու թիւը բազմանայ։

2) Երբ դպրոցի մասին յաճախակի առիթներով կ՚անդ­­րադառնանք, միշտ կը յիշեցնենք մեր կրթական պատասխանատուներուն թէ՝ հայ դպրոցին կոչումը սոսկ ծանօթութիւն փոխանցել չէ, գիտութիւն ջամբել չէ, այլ հայ մանուկին հոգեւոր ու բարոյական կրթու­թիւնն է։ Հո՛ս է հայ դպրոցին գոյութեան պատճառը, անոր նպատակը։ Մեր ժողովուրդին համար հայ դպրոցը է՛ եւ կը մնա՛յ, ընտանիքի ու եկեղեցւոյ կող­քին, վաղուան հայ մարդը քրիստոնէական ու հայեցի դաստիարակու­թեամբ շաղախելու կոչուած սրբազան առաքելութիւն։ Արդ, ընդունելի չէ, բոլոր պայման­ներուն մէջ, ոե՛ւէ նա­հանջ կամ զիջում այս ուղ­ղութեամբ։

Հայ ուսուցչին առաջնահերթ պարտաւորութիւնն է հայ մանուկին դաստիարակութիւնը։ Ուսուցիչը հայ մա­նուկին երկրորդ ծնողքն է։ Մանկապարտէզի փոքր դա­սարաններէն սկսեալ մանուկը իր ծնողքին կող­քին իր դիմաց կը տեսնէ իր ուսուցչուհին եւ կը հետեւի անոր՝ եւ նո՛յնիսկ անոր խօսելակերպին ու շարժում­ներուն։ Արդ, ուսուցչուհին տիպարն է մանուկին։ Անոր դերը մանուկի դաստիարակութեան մէջ այնքան ազդե­ցիկ է, որ երբ մանուկը մեծնայ, նոյնիսկ իր յառա­ջացեալ տարիքին մէջ չի մոռնար դպրոցի իր ուսուցչու­հիները։

Հայ դպրոցին ցուցաբերած հոգածու խնամքը հայ մանուկին նկատմամբ, Մենք բարձրօրէն կը գնահա­տենք։ Սակայն կը սպասենք աւելի՛ն։ Քաջ գիտենք, թէ ներկայ պայմաններուն մէջ մանուկը կրթելը դիւրին չէ. սա լուրջ մարտահրաւէր մըն է։ Հայ մանու­կին անմի­ջա­կան միջավայրը այնքա՜ն լեցուն է ախտա­վարակ երե­ւոյթ­ներով, երբեմն անոր աչքերուն դիմաց կը պարզուին այնպիսի տեսարաններ ու ականջներուն կը հասնին այն­պիսի ար­տայայտութիւններ, որոնք մանուկին կողմէ սպունքի նման ծծուելով՝ իրենց ժխտական հետեւանք­ները կ՚ու­նենան անոր նկա­րագրի կազմաւորման մէջ։ Հե­տեւաբար, չի՛ բաւեր միայն մանկավարժական նոր մե­թոտներու դիմել կամ միայն ծնողական ժողովներու ճամ­բով յիշե­ցումներ կատարել։ Անհրաժեշտ է մեր ճիգը կրկնա­պատկել հայ մանուկին կրթութեան աշխատանք­ներուն մէջ։

3) Հայ եկեղեցւոյ համար հայ մանուկին դաստիա­րա­կութիւնը՝ իր կրօնական թէ ազգային տարածք­ներով, կը շարունակէ մնալ առաջնահերթութիւն։ Այս ծիրէն ներս, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութիւնը իր հիմ­նած Կիրակնօրեայ վարժարաններուն ճամբով անց­եա­լին բա­րերար դեր կատարած է ու կը շարու­նակէ կա­տա­րել վե­­րանորոգ թափով։ Անցեալ տարի 80-ամեակն էր Կի­րակ­­նօրեայ վարժարաններու հիմ­նադ­րութեան ու գոր­­­­­ծունէութեան։ Այս առիթով, Մեր հրապարակած Հայ­­­րա­պե­­­տական Սրբատառ Կոնդա­կին մէջ ըսինք հե­տեւ­­եալը.-

“Կիրակնօրեայ վարժարանները անցնող տարինե­րուն կրօնական դաստիարակութեան մարզէն ներս հսկայ գործ կատարեցին ընդհանրապէս Սփիւռքի գա­ղութ­­ներէն ու մասնաւորաբար Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կա­թո­ղիկոսութեան թեմերէն ներս։ Կիրակնօրեայ վար­ժա­րան­ները սովորական ու պատահական նախաձեռ­նու­թիւն­ներ չեղան, այլ դարձան թեմերու վարչակազ­մա­կերպ­չական դրութենէն ներս կարեւոր կառոյցներ՝ ի­րենց յա­տուկ կանոնագրութեամբ, ուսուցչական կազ­մով ու կրթական-դաստիարակչական ծրագրով։ Մեր Սուրբ Աթո­ռին Հայրապետները ո՛չ միայն քաջա­լերեցին Կի­րակ­­նօրեայ վարժարաններու գործունէու­թիւնը, այլ նա­եւ Կիրակնօրեայ վարժարաններու Ընդ­հանուր Վա­րիչ Տնօ­րէնութիւն մը հաստատեցին Անթիլ­իասի Մայ­րա­­վան­քէն ներս, որպէսզի մօտէն հետեւին անոնց աշ­խա­տանքին։

Արդ, 80 տարիներու ընթացքին կատարուած նուիր­եալ ծառայութեան ու ձեռք ձգուած իրագործումնե­րուն դի­մաց այսօր կոչուած ենք ո՛չ միայն արդարօրէն ուրա­խանալու, այլ նաեւ վերանորոգ յանձնառու­թեամբ շա­րու­­նակելու նոր սերունդին կրօնա-բարո­յական դաս­տիա­րակութեան այնքան հրամայական առաքելութիւ­նը։ Այսօր շրջապատուած ենք համաշ­խար­հայնացած աշ­խար­հէն եկող այն­պիսի հոսանք­ներով, որոնք ամէն օր կը խաթարեն մեր քրիստո­նէական դիմագիծը, կ՚ա­պա­կա­նեն մեր ազգային ինքնութիւնը եւ կը մոլորեցնեն մեր զաւակները։ Հետեւաբար, ոեւէ ժամանակէ աւելի այսօ՛ր մենք սուր կարիքը կը տեսնենք հոգեւոր ու բա­րոյական ար­ժէք­ներով թրծելու մեր նոր սերունդին կեան­քը։ Ահա այս սրբազան առաքելու­թեան է լծուած Կիրակնօրեայ վար­ժարանը”։

Մանուկի դաստիարակութեան մեր մօտեցումը անհ­րա­­­ժեշտ է որ դառնայ համապարփակ։ Նեղ հայե­ցա­կէտով, տոկ­մադիք ոգիով եւ ժամանակավրէպ մե­թոտ­ներով կա­տար­ուող դաստիարակութիւնը կրնայ հա­կա­ռակ ար­դիւն­քը տալ։ Պէտք է գիտնանք հանգրուա­­նային մօտեցումով ու յառաջատուական ըն­թաց­քով ի՞նչ փո­խանցել մանուկին եւ ի՞նչ բանէ հեռու պահել զինք թէ՛ ընտանիքին, թէ՛ դպրոցին եւ թէ Կի­րակնօրեայ վարժա­րանին մէջ։ Պէտք է նաեւ գիտ­նանք ինչպէ՞ս դաստիա­րակել մանուկը՝ դիմելով այն­պիսի միջոցներու, որոնք համահունչ են կեանքի ներկայ պայ­մաններուն ու մտահո­գու­թիւններուն ու նաեւ՝ գրաւիչ եւ ազդու։ Այս ծիրէն ներս արդի չափանիշներու ու մերօր­եայ կարիք­ներու հա­մա­պա­­տասխանող մանկական գրա­կանու­թեան մշա­կու­մը, լսո­ղատեսողական կարելիու­թիւն­­ներու ճիշդ օգ­տա­գոր­­ծումը, մանուկները հե­տաքրքրող հրա­պուրիչ ծրա­­գիր­­ներու պատրաստու­թիւ­նը, մանուկներու յա­տուկ հա­ւաք­ներու կազ­մակերպումը եւ այլ գրաւիչ նա­խաձեռ­նու­­թիւն­ներ կրնան մեծապէս օգտակար հան­­­դի­սանալ մա­նուկներու դաստիարակու­թեան աշխա­­տանք­­­ներուն մէջ։

Դ.
Ընդհանուր
ուղեգիծ մանուկներու դաստիարակութեան

Մանուկը մեզ ապագային բացող ու առաջնորդող մեր յոյսն է ու ապաւէնը։ Եթէ կ՚ուզենք պայծառացնել մեր եկեղեցին, հզօրացնել մեր հայրենիքը եւ երաշխա­ւորել մեր ազգի ապագան, պէտք է դառնանք մանուկին ու Քրիստոսի պատգամին հետեւելով բարձրագոյն աս­տի­ճանի կարեւորութիւն ընծայենք անոր՝ ընտանիքէն ներս, դպրոցէն ու եկեղեցիէն եւ ընդհանրապէս մեր հա­ւա­քական կեանքէն ներս։

Մանուկը չի կրնար ճիշդ ու ամբողջական կերպով արտայայտել իր սպասումները, մտահոգութիւնները, կա­­­­րիքները, նախասիրութիւնները, իր ցաւն ու ուրա­խու­­թիւնը։ Հարկ է մօտենալ անոր եւ գործնապէս ցոյց տալ թէ ան շրջապատուած է զինք սիրող ու հոգացող ան­ձերով։ Հարկ է գտնել մանուկին հետ խօսելու, յարա­բերելու ու գործակցելու ճի՛շդ կերպերը։

Մանուկին ապագայ կեանքին առջեւ ճամբայ բացո­ղը իր ծնողքն է եւ ապա՝ դպրոցը ու եկեղեցին։ Այդ ճամբու ընթացքին՝ մանուկը կարիքը ունի խնամքի, հարկ է խնամել զինք. մանուկը կարիքը ունի դաս­տիարակութեան, հարկ է դաստիա­րակել զինք. մանուկը կարիքը ունի պաշտպանութեան, հարկ է պաշտպանել զինք. մանուկը կարիքը ունի գուր­գու­րան­քի, հարկ է գուրգուրալ անոր վրայ։

Բազմազան ու այլազան չարիքներով լեցուն ներկայ աշխարհին մէջ՝

Անհրաժեշտ է մանուկը դաստիարակել՝ զինք հեռու պահելով վնասաբեր մի­ջավայրերէ, շռայլ կենցա­ղակեր­պերէ, շփացած վարուե­լակերպերէ, այլասերիչ յարաբե­րու­թիւն­ներէ, տհաճ խօ­սակցութիւններէ ու քանդիչ բռնա­­րարքներէ։

Անհրաժեշտ է մանուկը դաստիարակել՝ իր մէջ սիրոյ ու յար­գանքի յարաբերութիւն ստեղծելով ծնող­ներուն նկատ­մամբ, ընկերներուն նկատմամբ, հակա­ռակ սեռին նկատ­մամբ, անծանօթին նկատ­մամբ ու կենսոլորտին նկատմամբ։

Անհրաժեշտ է մանուկը դաստիարակել՝ իր մէջ սէր ու նախանձախնդրութիւն յառաջացնելով մեր հոգե­ւոր, բա­­րո­յական, մշակութային ու ազգային արժէք­ներուն ու աւանդութիւն­ներուն նկատմամբ. մեր եկե­ղեցւոյ ու հայ­րենիքին նկատմամբ. մեր համահայկա­կան ձգտում­նե­րուն ու երազ­ներուն նկատ­մամբ։

Ա՛յս մօտեցումով ու հեռանկարով միայն պիտի կա­րենանք մանուկին մէջ կերտել վաղուան՝

            գիտակի՛ց մարդը.
ճշմարի՛տ քրիստոնեան.
յանձնառո՛ւ հայը։

Ե.
Եկէք
միա՛սնաբար տէր կանգնինք հայ մանուկին

2011 տարին հռչակելով Մանուկներու Տարի, Մեր սպասումն է որ մանուկներու առնչուած յիշ­եալ մտա­ծումները, մտահոգութիւններն ու սպասում­ները լուրջ ու համապարփակ քննարկումի նիւթ դառ­նան մեր կառոյցներուն ու ժողովուրդի զաւակներուն կողմէ։ Տար­բեր միջավայրերու մէջ ապ­րելով, բնա­­կանաբար հայ մանուկը տարբեր ազդեցութիւններու ենթա­կայ է։ Արդ, մեր քննարկումներու ընթացքին հասարա­կաց մտա­­­­հոգութիւններու ու մօտեցումներու կողքին, ան­հրա­­ժեշտ է տարբերութիւնները մատնանշել եւ հա­մա­պասխան մօտեցումներ ճշդել ու գործընթացներ որ­դեգ­րել՝ ի խնդիր հայ մանուկին հոգեւոր, բարո­յական ու ազգային առողջ կազմաւորման։

Արդ, կոչ կ՚ուղղենք մեր Առաջնորդ Սրբազաններուն ու Ազգային Իշխանութեանց, մեր ընտանիքներուն ու կրթական պատասխանատուներուն եւ ընդհանրապէս մեր ժողովուրդի կեանքէն ներս գործող կառոյցներուն, բարձրագոյն աստիճանի հոգածութիւն ու նախանձա­խնդրութիւն ցուցաբերելու մեր մանուկներուն նկատ­մամբ։ Մեր հոգածու վերաբերումը հայ մանուկին նկատ­­մամբ պէտք է գործնապէս արտայայտուի մաս­նա­ւո­րաբար հետեւեալ միջոցներուն դիմելով.-

Ա) Մեր մատնանշած մտահոգութիւններու լոյսին տակ, ծնողները պարտաւորութիւն պէտք է նկատեն ա­ռաջ­նահերթութիւն տալու իրենց զաւակներու ֆիզի­քա­կան աճման կողքին նաե՛ւ անոնց քրիստոնէական ու հայեցի կրթութեան՝ ընտանեկան յարկին տակ։

Բ) Մեր դպրոցները, յատկապէս մանկապարտէզի ու նախակրթարանի բաժիններուն մէջ, վերատեսութեան պէտք է ենթարկեն իրենց ջամբած դաստիարակու­թիւնը՝ կրօնա-բարոյական ու հայեցի երեսներով, դի­մե­լով այն­պիսի միջոցներու ու մեթոտներու, որոնք ըլլան գրա­ւիչ մեր մանուկներուն համար։

Գ) Ծնողներ ու կրթական պատասխանատուներ հե­տեւողական ճիգ պէտք է թափեն որ մեր մա­նուկները արտա­ընտանեկան ու արտադասարանային ծրագիրնե­րու բերեն իրենց հետեւողական ու գործօն մասնակ­ցու­թիւնը։ Այս ծիրէն ներս յատուկ կարեւո­րութիւն պէտք է տրուի Կիրակնօրեայ վարժարանին։

Դ) Մեր Ազգային Առաջնորդարանները նոր մղում պէտք է տան թեմերէն ներս կատարուող քրիստոնէա­կան դաստիարակութեան՝ յատկապէս մանուկներու կապ­­­ուած ծրագիրներու մշակման ծխային մակար­դակի վրայ։

Ե) Վերջապէս, սրտագին կոչ կ՚ուղղենք մեր բարե­րարներուն եւ ունեւոր ազգայիններուն իրենց լաւա­գոյ­նը ու գերագոյնը տալու հայ մանուկին՝

– մանուկներու յատուկ արդիական սարքաւո­րում­ներով օժտուած մանկամսուրներ եւ մանկապար­տէզներ հաստատելով։

– մանկական գրականութիւն մշակելու ու հրատա­րակութիւններ կատարելու կոչուած հիմնադրամներ հաս­­տատելով։

– հիւանդ, աղքատ ու որբացած մանուկներու յատուկ օգնութեան հիմնադրամներ հաստատելով։

Հայ մանուկը ազգին ու եկեղեցւոյ զաւակն է։ Եկէք, միա՛սնաբար տէր դառնանք հայ մանուկին. սրբենք հայ մանուկին արցունքը, ամոքենք իր ցաւը, նուա­զեցնենք իր տառապանքը, եւ գործնապէս նպաստենք անոր ֆի­զիքական թէ բարոյական, հոգեւոր թէ ազգային առողջ կազմաւորման ու դաստիարա­կութեան։ Երբեք չմոռ­նանք Քրիստոսի պատուէրը՝ Ով որ մանուկ մը իմ անունովս կ՚ընդունի՝ զիս ընդունած կ՚ըլլայ (Մատթ. 18.5(։

Կ’աղօթենք առ Բարձրեալն Աստուած որ Իր օրհ­նու­թեամբ խնամէ ու աճեցնէ մեր ազգին մանուկ­ները։

Աղօթարար՝
ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ
ՄԵԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ

1 Յունուար, 2011
Ան
­թիլ­ի­աս, Լի­բա­նան

 

 

Print Friendly

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈՒՐԵՐ

2017 – Վերանորոգումի Տարի

Մեծի Տանն Կիլիկիոյ Կաթողիկոսութեան Թեմակալ Առաջնորդներուն, հոգեւոր դասուն, Ազգային Իշխանութեանց, եւ մեր ժողովուրդի զաւակներուն Նոր տարուան սեմին, Մեծի Տանն Կիլիկիոյ... [...]

ՊԱՏԿԵՐԱՍՓԻՒՌԻ ՅԱՅՏԱԳԻՐ


July 30, 2017


July 23, 2017

ԼՈՒՐԵՐՈՒ ԱՐԽԻՒ